СЭРИИ ЫАР СЫЛЛАРА ИЙЭЛЭЭХ АҔАБЫТ КҮҮСТЭЭХ САНААЛАРЫН  БУЛГУРУППАТАҔА

 

 

Биһиги ийэлээх аҕабыт улахан тапталтан биһигини, оҕолорун төрөтөн, оҕо гынан сыллаан-уураан, түөстэригэр сыһыары тутан, көтөҕө сылдьан, имэрийэн-томоруйан, тапталларын иэйиитин, сүрэхтэрин сылааһын, мындыр өйдөрүн-санааларын иҥэрэннэр, айылҕаҕа чугаһатан, олох энчирдэригэр буһаран-хатаран, барыга бары үөрэтэн, олоххо сирдээн, үөрэттэрэн, үлэһит үтүөтэ оҥортоон, атахпытыгар бигэтик үктэннэрбит эбиттэр. Ол, биһиги ийэбит Федосия Афанасьевна-Сөдүөччүйэ Говорова (Баишева) уонна Иннокентий Федорович-Лэгэнтэй Говоров буолаллар

Биһиги ийэлээх аҕабыт олохторо, төһө да дьоллоохтук олорбуттарын иннигэр, киириилээх-тахсыылаах, сэрии ыар сылларын, Кэбээйигэ көһөрүүнү түөстэринэн тэлэн, олоххо тапталлара, тардыһыылара, оҕолорун киһи-хара оҥортуур ытык иэстэрэ хаһан да булгуруйбатаҕа.

 

Ийэлээх аҕабыт

 

Иннокентий Федорович уонна Федосия Афанасьевна Говоровтар

Биһиги ийэбит Баишева Федосия Афанасьевна  1916 сыллаахха Мэҥэ — Хаҥалас улууһун Дьабыыл нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аҕаларын Охонооһойу «Байбаах уола» дииллэрэ. Ийэбит сэмэй, кыраттан кыыһырбат характердаах, түргэн туттуулаах, туруу үлэһит киһи этэ. Аҕабыт Иннокентий Федорович 1897 с. Чурапчы оройуонун Алаҕар нэһилиэгэр Кулумачаайы алааһыгар төрөөбүтэ. Аҕабыт эһэтэ Чаччыына Лэгэнтэй Говоров Дьарааһыҥҥа иитиллэн, Говоров буолбут (дьиҥнээҕэ Мохначевскай эбит). Говоровтар кыстыктара – Кулумачаайы, сайылыктара – Дьоху алаастара буолаллар. Эһэбит Говоров Федор Иннокентьевич-Тоҥус Сүөдэр Алаҕартан, эбэбит Киристиинэ  Петрова, Дьабыылтан төрүттээхтэр. Ийэлээх аҕабыт 1936 с. холбоһон ыал буолбуттара, аҕабыт 2 батыһыннарыы уоллааҕа. Ийэм аҕабыттан 10 оҕону төрөппүтүттэн, 6 оҕону атахтарыгар туруорбуттара. Сөдүөччүйэлээх Лэгэнтэй төһө да олохторун бастакы аҥара ыарахан буоллар дьоллоох олоҕу олорбуттара. Дойдутугар бэриниилээх хомунньуус аҕабыт оҕолорун патриотическай тыыҥҥа, дойдуларыгар туһалаах дьон буоларга, оттон олус көнө, сайаҕас майгылаах, туохтан да чаҕыйбат үлэһит айылҕаттан бэриллибит «иитээччи»  ийэбит көмүс ньэкэ чыычаахтарын көнө сүрүннээх, чиэһинэй, хайа да үлэттэн иҥнэн турбат үлэһит гына ииппиттэрэ.

 

Аҕабыт чиэстээх олоҕо холобур буолар

 

Аҕабыт Иннокентий Федорович Говоров (1897-1976 сс.) наар салайар үлэҕэ үлэлээбитэ. Үөрэҕэ суоҕа эрээри, сэбиэскэй былаас кинини ликбезкэ ааҕарга, суруйарга үөрэппитэ. Аҕабыт нууччалыы үчүгэйдик саҥарар этэ. 1937 с. дылы Чурапчы оройуонун Алаҕар нэһилиэгэр сельсовет сэкирэтээринэн, 1937-39 сс. Чыаппара сельпотун бэрэссэдээтэлинэн үлэлээбитэ. 1939 с. Ворошилов аатынан колхозка бэйэтин дьоно-сэргэтэ бэрэссэдээтэлинэн талбыттара. Үрдүк таһаарыылаахтык колхоһун салайан үлэлии сырыттаҕына, сэрии, Кэбээйигэ көһөрүү ыар сыллара кэлбиттэрэ. Аҕам Кэбээйигэ көһөрүүнү утарсыбытын оройуон салалтата сөбүнэн аахпатаҕа. 1942 сыл сайыныгар кураан буолан, алаастарга от үүммэтэҕэ. Аҕабыт «Ворошилов» колхоз бэрэссэдээтэлэ буолан, ыҥыыр атынан Намҥа өрүс арыытыгар оттуур сир кэпсэтэ барбытын кэннэ, сэриигэ бэбиэскэ кэлбит. Ону туһанан, куһаҕан санаалаах киһи: «Сэриигэ барымаары, күрээтэ»,- диэн сымыйанан үҥсэн, аҕабытын атырдьах ыйыгар «норуот өстөөҕө» диэн тутан хаайан кэбиспиттэр. 1943 с. аҕабытын  буруйа суоҕунан босхолообуттарын кэннэ, дьонугар тиийэн, Кэбээйигэ балык бултааһыныгар биригэдьииринэн үлэлээн истэҕинэ, Советскай Армияҕа ыҥырбыттара. Колхоһун дьонун барыларын күүс өттүнэн Кэбээйигэ көһөрбүттэрэ.

Иннокентий Федорович уонна Федосия Афанасьевна Говоровтар

 Аҕабыт Говоров Иннокентий Федорович 1943 с. бэс ыйыттан алтынньыга дылы 673 запасной стрелковай полкаҕа Читинскай байыаннай уокурукка, онтон 1945 с. кулун тутарга дылы 582-с запасной стрелковай полкаҕа сулууспалаабыта. Ол кэнниттэн кырдьаҕаһынан сэриигэ ыыппакка, Читинскай байыаннай уокурукка болуотунньугунан анаабыттара. 1945 с. алтынньы ыйга дойдутугар, дьонугар Мэҥэ-Хаҥаласка төннөн кэлбитэ. Аҕабыт Иннокентий Федорович Аҕа дойду  Улуу сэриитигэр «Японияны Кыайыы иһин», «Аҕа дойду  Улуу сэриитин 1941-1945 сылларыгар килбиэннээх үлэтин иһин», кэлин «Аҕа дойду  Улуу сэриитигэр Кыайыы 30 сыла» мэтээллэринэн  наҕараадаламмыта. Армияттан кэлээт, Мэҥэ Хаҥалас оройуонугар «Социализм суола» колхозка биригэдьииринэн үлэлээбитэ. Кэлин 1948-54 сс. Төҥүлү сельпотугар атыыһытынан, 1954-59 сс. Төҥүлү лесхоһугар леснигинэн, 1959 сыллаахтан Балыктаахха «Октябрь» колхозка сайынын от үлэтигэр звеньеводунан, кыһынын балык бултааһынын биригэдьииринэн кырдьар сааһыгар диэри үлэлээбитэ.

Иннокентий Федорович уонна Федосия Афанасьевна Говоровтар

Аҕабыт Говоров И.Ф. күргүөмнээх үлэтин элбэх грамоталара, медаллара, Мэҥэ — Хаҥалас улууһун, Мэҥэ нэһилиэгин Бочуотун кинигэлэригэр киллэриллибитэ кэрэһэлииллэр, кини 1976 с. орто дойдуттан барбыта. Аҕабар анаабыт «Аҕам балыктыыра» хоһооммун кэпсээммэр тиһэбин:

            Аҕам барахсан балыктыыра

            Бар дьонун собонон маанылыыра.

            Балыксыт түбүгэ элбэҕэ

            Муҥха абырахтыыра, илим үтэрэ.

                        Сааһыран олорон  сөҕөбүн,

                        Сайылыкка олорон илимниирин,

                        Күнүс куйааска балык өлүө диэн

                        Күҥҥэ үстэ көрөрө илимнэрин.

                        Балыгын үллэрэр сайылык ыалыгар,

            Наардаан ыытара бөһүөлэк дьонугар,

            Ордубут балыгын ийэбит үөлэрэ,

            Ыалдьыкка анаан булууска уурара.

                       Кыһыҥҥы муҥханы аҕабыт салайара

                       Туона үктээн эбэтин уһаты хаамара,

                       Үгэһи тутуһан, үллэстии буолара,

                       Киһи барыта тиксэн, үөрүүтэ үксүүрэ.

            Элбэхтик да сүүрэрим ыалларга

            Аҕам илимин балыгын үллэрэ,

            Дьон махтаммыт, аҕам астыммыт хараҕа

            Билигин да баар мин өйбөр, дууһабар.

                       Ол үтүө кэмнэртэн саҕыллан,

                       Олохпут бигэ туруктаннын,

                       Аҕабыт иҥэрбит өбүгэ үгэһэ

Арчылаатын кэнчээри ыччатын.

 

Ноговицына М.И. — Эйээнэ.

 

 

Кэбээйигэ көһүү ийэбит дуулаҕа санаатын самнарбатаҕа.

 

Иннокентий Федорович уонна Федосия Афанасьевна Говоровтар

Хайа баҕарар киһи бу күн анныгар саамай махтанар киһитинэн кини күн күбэй ийэтэ буолар… Киһи-хара оҥорон, бүөбэйдээн, олох киэҥ аартыгар таһаарбыт кини сүүнэ үтүөтүн ама ким умнуой…Ийэбит Говорова Федосия Афанасьевна (1916-1968 сс.) мындыр өйө, кыайыгас үлэһитэ, бары үлэҕэ дьоҕура, сатабыла ордук Чурапчы көһүүтүн кэмигэр Кэбээйигэ, онтон кэлэн баран колхуоска ыанньыксыттыыр кэмигэр олус чаҕылхайдык көстүбүт эбит диэн билигин биһиги, оҕолоро ырыта, үөрэ, махтана саныыбыт. «Оччотооҕу кыһарҕаннаах, кыһалҕалаах, сут, кураан, ас-таҥас суох сылларыгар аҕабыт тэлэһийэ, ыраах аармыйаҕа сырыттаҕына, соҕотох дьахтар 7 оҕону илдьэ Кэбээйи курдук ыраах сиргэ көһүүгэ төһөлөөх сыранан, хайдах, тугу үлэлээн, итиччэ элбэх оҕолорун туһугар, кинилэри тыыннаах иитэн-аһатан дойдуларыгар аҕалыан сөбүй? Ылбычча киһи өйө тиийбэт ыйытыга. Бэйэтин 4 оҕолоро: Сиэҥкэ 15-тээх, Киэсэ 9-таах, Улахан Баанньа 4-тээх, Аччыгый Баанньа 3-тээх этибит, ону таһынан аҕабыт 3 тулаайах аймахтара Бүөтүр 16-лааах, Кээтии 11-дээх, Мааса 10-наах этилэр. Өссө эбиитин Кэбээйигэ 7 ыйдаах ыарахан барбыта уонна балтыбытын Маайыґы төрөппүтэ. Ол эрээри биһиги ийэбит хаһан да санаатын түһэрбэтэҕэ, оҕолорун дьөрү улаханнык  ыарыыга да ылларбатаҕа, сөп соҕус ас-таҥас булан, аһатан, таҥыннаран дойдубутугар этэҥҥэ эргиллэн, аҕабытын көрсөн, дьоллоох олох салҕанан, баччаҕа бары кэллэхпит.

Читайте также: 

Ийэбит Кэбээйигэ көһөрүү ол ыар сылларын бэйэтэ маннык ахтара: «Сарсыарда эрдэ халлаан хараҥатыгар муҥхаҕа барарым. Оҕонньоттору кытта тэҥҥэ ойбон алларан, муҥха соһон, киэһэ 1-2 балыгы нэһиилэ сүгэн кэлэрим. Оннук улахан балыктар этэ. Сүгэнэн эттээн буһарарбыт. Балыкпын мунньан бэрэдэбиэстэргэ бурдукка мэнэйдэһэрим эбии буолара. Оҕолорбун аһатан, утутан баран, интэринээт оҕолорун таҥастарын сууйабын, онтубун сарсыныгар интэринээт улахан кыргыттара өтүүктээн кэбиһэллэрэ, манньатын киэһэ хааһы буһаран биэртэлиибин. Таҥаспын сууйаат, түүннэри оскуола муостатын сууйа охсобун. Дьэ, ол кэнниттэн кыратык утуйан ылабын. Кэбээйи дьоно миигин таптаан: «Хара сорун үчүгэй Дора дииллэрэ». Бастакы сылбытыгар борохуотунан кыһыл кумахха аҕалан сүөкээбиттэрин кэннэ, 2 хотону өрөмүөннээн олорбуппут. Өктөөп бырааһынньыгын күн кыыспын Маайыґы төрөппүтүм. Хотоммут тымныыта, чэҥэ бэрт этэ. Сарсыарда кыыһым чэҥҥэ таҥаһыттан хам тоҥмут буолара. Ис өттүнэн куобах тириитин сирийэн суулуурум. Акаары санаабар, эрэйдэммэккэ барара буоллар диирим, хата оҕом ыалдьыбакка да, кыстаабыппыт. Эһиилигэр элбэх оҕолоох диэннэр аһынан Сииттэҕэ көһөрөн дьиэ биэрэн олохтоон, үлэ биэрэн абыраабыттара. Улахаттарбытын Бүөтүрү Кэбээйигэ суоччутунан үлэҕэ, Сеняны муҥха биригээдэтигэр, Киэсэни 1 кылааска оскуолаҕа ылбыттара». Дьэ ити курдук, ийэбит Говорова Федосия Афанасьевна-Сөдүөччүйэ 26-28 саастааҕар Кэбээйигэ мындыр өйүнэн, олоххо сатабылынан, дьоҥҥо үтүө сыһыанынан, оҕолоругар харыстабыллаах көрүүтүнэн-истиитинэн, бэйэтин харыстаммакка үлэлээн, ас-таҥас булунан 8 оҕону иитэн, көрөн-харайан, аччыктаппакка, биири да сүтэрбэккэ дойдутугар, дьиэ дьиэнэн барыларын илдьэ кэлэрэ ама геройдуу быһыы буолбатах дуо? Истэбит, ааҕабыт ээ… Кэбээйигэ көһөрүү кэмигэр төһөлөөх киһи аччыктаан, тоҥон суорума суолламмытын…

Иннокентий Федорович уонна Федосия Афанасьевна Говоровтар

Чурапчы оройуона биһиги дьоммутун Кэбээйиттэн көһөрөн аҕалбаккалар, 1942 с. саас муус устар ыйга Мэҥэ — Хаҥалас оройуонун «Социализм суола» колхоз (бэрэссэдээтэл Харитонов Никон Михайлович) уонтан тахса сыарҕалаах аттары ыытан биһиги дьоммутун –  «Ворошилов» колхоз дьонун көһөрөн аҕалан, бэйэлэригэр холбообуттара, биирдии ыанар ынах биэрбиттэрэ, барыларын дьиэлээн-уоттаан сахалыы сиэринэн көрсүбүттэрэ хайҕаллаах уонна махталлаах суол буолар.  Онон дьоммут Мэҥэ Хаҥалас Күөллэрики, кэлин Балыктаах дьоно буолбуттара. Көһөн кэлээт, «Социализм суола» колхуоска пиэрмэ биир төһүү үлэһитэ эмиэ биһиги ийэбит буолбута. Сэрии ыар сыллара, биллэрин курдук, тутаах үлэһит илии – оҕо, дьахтар аймах этэ. Улахан убайбыт Иннокентий Иннокентьевич ахтарынан: «Ийэбит пиэрмэҕэ, бары үлэни барытын оҥорооччу тутаах киһилэрэ этэ: пиэрмэҕэ бостуук, 15 ынах ыанньыксыта, пиэрмэ ынаҕын сааҕын сыарҕанан таһааран, балбаахтаан чөмчөтөөччү, пиэрмэ ынаҕын сиир отун нуормалааччы этэ. Атыннык эттэххэ, туох баар ыарахан эр киһи үлэтин толорооччу. Өссө дьиэҕэ, 3 төрөппүт (Баанньалар уонна Маайыс), 2 кииринньэҥ оҕолоро (Киэсэ уонна убайым Сиэнньэ), 2 тулаайах аймах кыргыттар Кээтии уонна Мааса Говоровалар кэтэһэллэрэ. Дэбигис дьахтар тулуйбат, кыайбат үлэтэ. Ол быыһыгар биирдэ ыалдьан сыппытын, суланан ытаабытын өйдөөбөппүн, мэлдьи биһиги ийэбит дьиэҕэ үөрбүтүнэн, оҕолорун ыҥырбытынан киирэрэ. Дьикти! Ол аата олох бигэ сыала-соруга, күүстээх үлэ олоҕу уһатар, доруобуйаны кытаатыннарар эбит дуу?» Ийэм биир саамай үчүгэй хаачыстыбата – аһыныгыс этэ. Тулаайаҕы, кыамматы аһынара, харыстыыра. Ол иһин быһыылаах биһиэхэ тулаайах оҕолор наһаа сылдьаллар, оонньуу, хоно кэлэллэр этэ. Мин учуутал, социальнай педагог буолуубар уонна ситиһиилээхтик үлэлиирбэр ийэм Федосия Афанасьевна оруола улахан. Кыра эрдэхпиттэн ийэбин кытта саамай элбэхтик алтыспыт оҕобун. Ийэбин батыһа сылдьан, иппэй-туппай дьиэ үлэтин, оҕо көрүүтүн толорорум, ньирэй хомуйуута, хотоҥҥо ынах ыаһыҥҥа көмөлөһүү – мин үлэм буолара. Аҕабыт илимнээбит соботун ыалларга түҥэтии, сорук-боллур буолуу саамай ыарырҕатар сорудаҕым буолара, тоҕо диэтэххэ, кыра сылдьан наһаа килбик, кыбыстанньаҥ оҕо этим. Ийэм ол батыһыннара сылдьан, былаһын тухары этэн-такайан, саҥарар саҥата өйбөр-санаабар дириҥник иҥмиттэр эбит. Аны санаатахха оҕону саха үгэһинэн иитии боппуруостара мин олохпор онно силистэнэн-мутуктанан саҕаламмыттар эбит. Ийэм этэр: «Оҕо сүрдээх уҕалдьылаах, куттаатаҕына, кыһаммат, көрө-көрө көрбөтөҕө буолар баҕайы, ааттаамаҥ, оҕо бэйэтэ аһардаҕына, бэйэтэ кэлиэ», «Хаһан да сиргэ сытары, дьон киэнин ылбат буол», «Киһини  сиилиир – бэйэҕэр кэлэр». Маннык эппитэ, сүбэлээбитэ хара баһаам буолара, ону мин балтыбын, оҕолорбун уонна сиэннэрбитин көрөрбөр туһаннаҕым. Саамай өйдөбүллээҕэ уонна мин дьылҕабар оруоллааҕа: «Тулаайах оҕо хараҕын уута – кыһыл көмүс, хаһан да тулаайах оҕону атаҕастаабат, ытаппат буолуҥ» диэн этэ. Бу этиини үйэм сааһым тухары өйдөөн хаалбыппын уонна ийэм ол этиитэ кэлин Балыктаахтааҕы оҕо дьиэтигэр үлэлиирбэр эркээйи буолбута. Хайдах эрэ бу оҕо дьиэтигэр үлэлиир үлэм мин үөһээттэн айдарыллыбыт аналым курдук буолбута. Ол иһин бу тулаайах уонна төрөппүт көрүүтэ суох хаалбыт оҕолорго ис сүрэхпиттэн кыһаллан, этэргэ дылы, сүрэҕим сылааһын, туох баар өйбүн-санаабын барытын уурдум, оҕолорго анаатым. Манна барытыгар мин ийэбиттэн ылбыт иэйиим, кини аһыныгас санаата, дьоҥҥо үтүө сыһыана, сайаҕаһа миэхэ күүс-күдэх угар, үтүө сүбэһит буолар. Мин ийэм оҕону иитэр ньымаларын, эппит этиилэрин олохпор, үлэбэр элбэхтик туһаммытым үлэм ситиһиилээх буоларыгар  улаханнык туһалаатаҕа. Мин үйэм тухары оҕо иитиитигэр үлэлээбит, ситиспит  ситиһиим, ол курдук: РФ Уопсай үөрэҕин Бочуоттаах үлэһитэ, «СӨ Үөрэҕириитин туйгуна», «Гражданскай инициатива туйгуна» буолуум, «СР дьиэ кэргэн политиката сайдыытыгар үтүөлэрин иһин», «СР сүрүннүүр лектора», «Норуот билиниитэ», «СР профсоюһун федерацията» бэлиэлэрим, «Доброе сердце и профессионализм» медалым, СӨ социальнай педагогтарын конкурсугар бастааһыным, РФ Үөрэҕин үлэһиттэрин конкурсугар Владикавказка Осетия Үөрэҕин министиэристибэтин анал бирииһин ылыым, барыта Күн кубэй ийэбэр Говорова Федосия Афанасьевнаҕа-Сөдүөччүйэҕэ ананар. Ийэбин ахтабын уонна таптыыбын, ийэбэр сүгүрүйэбин уонна махтанабын, күндү киһибэр хойутаан да буоллар тапталбын, кэриэстэбилбин билинэн «Ийэбэр тапталым» хоһооммун аныыбын:

Читайте также:  Скрябина Дарья Николаевна

                Ийэбин саныыбын, сааhыран олорон,

Иhирэх  тылларбын аныыбын киниэхэ,

Ийэбин ахтабын, оччоҕо, суохтуубун,

Иэйиилээх тапталбын этэбин киниэхэ.

            Кырачаан саастарбар  атаахтаан ыларбын,

            Түөhүгэр   сыстаммын, куустаран  олорон,

            Иhирэх тапталтан туймааран ыларбын

            Күндүтүк  саныыбын,  сааhыран олорон.

Ийэбин  олохтон букатын сүтэриэм диэн,

Санаабат этим  мин, оҕотук саастарбар.

Ийэбин кууhаммын, эппэтэх тылларбын

Санаабар  ыттаран, хомойон ылабын.

            Хойутаан да буоллар, тапталым иэйиитин

            Ийэбэр аныыбын,  хоhооммор тиhэммин,

            Ийэбэр тапталым күүhүрэн иhэрин

            Курдатыы таттаран, өйдөөммүн  үөрэбин.

Ийэ эрэ  баар туохтан да күндү оҕоҕо:

Ийэттэн саҕыллар киhиэхэ оҕо саас ситимэ

Ийэ  баар буолан  ийэ кут иҥэриллэр оҕоҕо

Ол иhин  баар эбит киhиэхэ ийэҕэ  таптал ситимэ.

            Таптыыбын  ийэбин, мин дьылҕам бэлэҕин,

            Тапталым иэйиилээх тылларын аныыбын.

            Сүгүрүйэбин  ийэбэр, бу сүдү  киhибэр

            Олоҕу биэрбитин  махтана саныыбын.

Ити курдук олох үөрэҕэ суох, оскуола аанын аһан көрбөтөх ийэбит Федосия Афанасьевна тулхадыйбат күүстээх санаата, ыарахантан толлубат модун күүһэ,  биһигини үөрэппит-такайбыт  үөрүйэхтэрэ, сырдыкка, үөрэххэ, үлэҕэ үрдүк тардыһыылаах буолууга ииппитэ – олохпут эркээйитинэн буолбута.

 

Олох салҕанар

 

Иннокентий Федорович уонна Федосия Афанасьевна Говоровтар
Мария Катакинова, Семен, Иван I, Иван II, Иннокентий, Марфа, Мария, Мавра, Екатерина Говоровтар

 

Киһи бу Орто дойдуга кэлэн, олох олорон ыал буолан оҕо төрөтөн, кинилэри атахтарыгар туруорар аналлаах. Дьэ бу аналы биһиги ийэлээх аҕабыт – Федосия Афанасьевна уонна Иннокентий Федорович Говоровтар толору үтүө суобастаахтык толорбуттара.

Ийэбит кыыһа Мария Владимировна Катакинова, үйэтин тухары детсадка ньээҥкэнэн үлэлээбитэ. Катакинов Семен Семеновичка кэргэн тахсан, 10 оҕолоох Герой Ийэ буолбута.

Улахан уоллара Семен Иннокентьевич Говоров, Чурапчы көһүүтүн кыттыылааҕа,  баара суоҕа 30 сыл олорон ааспыта. Төрөппүт ийэтиттэн сөтөл ыарыытыгар сыстан, онто Кэбээйигэ көһүү кэмигэр муҥха биригээдэтигэр муус алларыытыгар бэргэттэҕэ буолуо, Майа оскуолатыгар үөрэнэ сылдьан, ыалдьан санаторийга уһуннук эмтэммитэ. Убайбыт хоһоон суруйара, Алаас уола диэн псевдонимнаах этэ. Семен Марфа Куличкина тапталлаах уонна бэриниилээх доҕоро этэ.

Быраата Иннокентий Иннокентьевич Говоров инженер механик идэлээх, РФ тыатын хаһаайыстыбатын туйгуна, Мэҥэ — Хаҥалас улууһун Бочуоттаах гражданина, «Аҕа дойду иннигэр үтүөлэрин иһин» II уордьан кавалера, Чурапчы көһүүтүн кыттыылааҕа, Тыыл бэтэрээнэ. Кэргэниниин Тамара Егоровналыын 4 оҕолоохтор, 9 сиэннээхтэр, 5 хос сиэннээхтэр.

Орто уол Иван Иннокентьевич Говоров I, физик идэлээх, СӨ үлэ бэтэрээнэ, ССРС НА Үтүөлээх бэтэрээнэ, Чурапчы көһүүтүн кыттыылааҕа, Сэрии сылын оҕото. Кэргэниниин Галина Леонидовналыын 2 оҕолоохтор, 5 сиэннээхтэр.

Кыра уол Иван Иннокентьевич Говоров II, авиатехник идэлээх, Коммунистическай үлэ ударнига, СӨ үлэ бэтэрээнэ, Авиация бэтэрээнэ, Чурапчы көһүүтүн кыттыылааҕа, Сэрии сылын оҕото. Кэргэниниин Галина Афанасьевналыын 3 оҕолоохтор, 2 сиэннээхтэр, хос сиэннээхтэр.

Улахан кыыс Мария Иннокентьевна Говорова, Кэбээйигэ төрөөбүт эдьиийбит, совхозка сүөһү көрүүтүгэр, оскуола остолобуойугар кассирынан үлэлээбитэ. Кэргэниниин Николай Егорович Сотниковтыын 6 оҕолоохтор, 12 сиэннээхтэр, 17 хос сиэннээхтэр. Иккис кыыс Мавра Иннокентьевна, математика учуутала идэлээх, РФ уопсай үөрэҕин Бочуоттаах үлэһитэ, СӨ үөрэхтээһинин туйгуна, 2 оҕолоох, биир сиэннээх.

Үһүс кыыс, мин, Марфа Иннокентьевна Ноговицына, биология, химия учуутала, социальнай педагог идэлээх, РФ Уопсай үөрэҕин Бочуоттаах үлэһитэ, СӨ Үөрэҕириитин туйгуна, Гражданскай инициатива туйгуна. Кэргэниниин Петр Петрович Ноговицынныын 4 оҕолоохтор, 9 сиэннээхтэр.

Кыра кыыс Екатерина Иннокентьевна, врач-педиатр идэлээх, СӨ доруобуйа харыстабылын туйгуна. Кэргэниниин Василий Васильевичтыын 2 оҕолоохтор, 3 сиэннээхтэр.

Иннокентий Федорович уонна Федосия Афанасьевна Говоровтар

Иннокентий Федорович уонна Федосия Афанасьевна Говоровтар

 

Иннокентий Федорович уонна Федосия Афанасьевна Говоровтар

 Ноговицына М.И., РФ Уопсай үөрэҕин Бочуоттаах үлэһитэ, СӨ Үөрэҕириитин туйгуна, Гражданскай инициатива туйгуна,  «Эйгэ» РОО чилиэнэ.

Балыктаах бөһүөлэгэ Мэҥэ-Хаҥалас улууһа.

2020 с кулун тутар 29 күнэ.