Киэн туттар киһибит килбиэннээх олоҕо.

                          Сэриигэ төһөлөөх киһи өлбүтүн,  дьиэтэ-уота суох хаалбытын, биһиги куораттарбыт алдьаммыттарын –кээһэммиттэрин  илэ харахпынан көрбутум. Ол иһин  сэрии хаһан да буолбатын, биһиги оҕолорбут, сиэннэрбит тулаайахсыйбатыннар, эйэлээх олох туругура турдун диэн этэбин….

Васильев Е.П.

         Васильев Егор Петрович 1917 сыллаахха , муус устар 7 кунугэр Хадан нэһилиэгэр Толстой учаастагар Петр уонна Александра Сыбыровтар дьиэ кэргэннэригэр төрөөбутэ. Бииргэ төрөөбуттэр Маайалыын иккиэйэхтэр эрэ этэ. Биир уол оҕо эрдэ өлбут үһү.

Дьон кэпсииринэн, кини атынан куруук сэлиинэн сылдьара үһү. Айааһамматах аты тутан биэрэр эбит. Эдэр эрдэҕинэ олус ис киирбэх, сырдык, куудара баттахтаах, кэчигирэс уруҥ тиистэрдээх, орто кэтит уҥуохтаах киппэ киһи эбит. Атаҕар олус кыахтаах, айааһамматах аты  сүүрэн сырсан тутар уһу.

Сайын оттуу сырыттаҕына Аҕа дойду сэриитигэр 1941 сыллаахха, балаҕан ыйын 5 күнүгэр ыҥырыы сурук кэлэн Сунтаартан Ленаҕа диэри 700 киһи иһигэр киирэн сатыы барсыбыта. Илин уөрэнэн баран, поеһынан ый кэриҥэ айаннаан 1942 сыллаахха кулун тутар ыйыгар Ленинград оборонатыгар Волхов туһаайыытынан 3-с Гвардейскай дивизия 1-кы батальоныгар киирбитэ. Аҕыйах чаас буолааттарын кытта тревога биллэрбиттэр. Немецтэр атаакалаан киирэн иһэллэр диэбиттэр. Чугас дэриэбинэҕэ баар немецтэри баран билин диэн бирикээс биэрбиттэр.  16 буоланнар ол дэриэбинэҕэ бараллар. Ручной пулеметтаах эбит. Онно өссө икки Сунтаар киһитэ баар эбит. 15-20 миэтэрэ чугаһаабыттарын кэннэ баанньыкка хорҕойбут өстөөхтөр автоматынан ытыалаан бараллар. Халлаан хараҥа, хаар халыҥ буолан хамныырга ыарахан эбит. Хас да   сүтүктэнэн кэлэн командирдарыгар дакылааттаабыттар. Ол түүнү быһа сэриилэһэн хоруо буолбут дэриэбинэни ылаллар. Икки күн оборонаҕа сыталлар. Немецтэр Волховскай туһаайыыга биэс биэрэстэлээх сиргэ баар дэриэбинэҕэ уйаланаллар. Ол дэриэбинэни ылыҥ диэн бирикээс бэриллэр. Сир ортотугар көрсүһүү, немецтэр тааҥкалара, хардарыта ытыалаһыы. Иккис түүннэригэр кимэн киирэн обороналарын тоҕо көппүттэр, отучча эрэ киһи ордубут. Егор Петрович атаҕар,  илиитигэр буулдьа быһа көтөн бааһыран госпитальга туөрт аҥаар ый эмтэммитэ.

Читайте также:  Новгородов Афанасий Иннокентьевич

Сталинградскай кыргыһыыга кыттан, иккиһин бааһыран госпитальга эмтэммитэ. 1943 сыллаахха, муус устарга 59 стрелковай биригээдэҕэ киирэн Дон өрускэ сэриилэспитэ. Ытыалаһыы кэмигэр көрбутэ үс немец окуопаттан быган туран ытыалыыллар эбит.  Онно иккиэ буолан ол устэн иккитин өлөрбүттэр, биирдэрэ арааһа куоппут быһылаах дииллэр. Дэриэбинэни ылаллар, дэлби алдьаммыт, кураанах эбит үһү. Ол сылдьан үсүһүн бааһыран дойдутугар 1943 сылга 1 Маай буолуо үс хонук иннигэр эргиллэн кэлэр. Кэлбитэ ийэтэ, балтыта аччыктаан өлөөру олороллорун быыһаабыт. Ийэтэ тооруччанан оҥоһуллубут хап-хара кыбыс – кытаанах лэппиэскэни кытта ууну иннигэр  ууран биэрээхтээбит. Онно кыһыйан колхоз бырабылыанньатыгар баран айдаарбытыгар аһылык бөҕө биэрбиттэр.  Колхозка үлэлии сырыттаҕына 1944 сыл бэс ыйын 25 күнүгэр иккиһин  аармыйаҕа  ыҥырбыттара. Илин Забайкальскай байыаннай уокурукка рабочай батальоҥҥа сулууспалаабыт. Онтон Маньчжурияттан билиэннэйдэри таһыспыт. 1946 сыллаахха  дойдутугар эргиллэн кэлбит.  «Кыһыл Сулус», Аҕа дойду сэриитин I степеннээх орденнарынан, «Сталинград героическай оборонатыгар кыттыбытын иһин», «Германияны кыайыы иһин» медалларынан уонна сэттэ юбилейнай мэтээллэринэн  наҕараадаламмыта.  Сэрии кэнниттэн демобилизацияланан баран Саввинова Ирина Гаврильевнаны көрсөн, таптаһан ыал буолбуттара.  Бастаан Кэмпэндээйигэ туус заводыгар, онтон «Партизан» колхоз, кэлин «Сунтаар» совхоз рабочайын быһыытынан улэҕэ активнайдык кыттыбыта. Биэнсийэҕэ тахсан баран булдунан дьарыгырбыта,  совхоз кадровай булчута этэ. Тииҥи, андаатары, кииһи элбэҕи өлөрөн туттарара. Улахан булду (тайаҕы, тыатааҕыны)эмиэ бултуура. Икки, үс буолан бултууллара. Эдэр булчуттары булт абылаҥар үөрэтэрэ. Былааны куруук толороро. Кэргэнэ өлбутун кэннэ 3 оҕотун уөрэхтэтэлээн, дьиэлэтэлээбитэ. Кэлин Павлина Саввичналыын холбоһон 14 сыл олорбуттара. Кыра уола Валерий Егорович куоракка АО АК «Якутия» улэҕэ сүрүннүүр экономиһа, кыыһа Елизавета Егоровна «Партизан»СДК-гар директорынан, худ.салайааччытынан, онтон Госстрах агенынан үлэлээбитэ. Билигин пенсияҕа олорор. Улахан уол Владимир Егорович Сунтаардааҕы авиапортка пенсияҕа тахсыар диэри операторынан үлэлээбитэ. Кини бу орто дойдуттан ыалдьан барбыта. Бэтэрээн  Егор Петровиһы санатар сиэннэрэ, хос сиэннэрэ элбэхтэр. Кини олунньу 10 күнүгэр 1987 сыллаахха бу орто дойдуттан туораабыта.  Тыыннааҕа буоллар  бу муус устар ыйга 100 сааһын  туолуо этэ.

Читайте также:  Петр Матвеевич Корнилов

Аҕата Сыбыров Петр Иванович эмиэ уолун курдук Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа (Западный фронт). «За  отвагу» мэтээллээх эргиллибитэ.  Күндү дьоннорбут иккиэн  «Кутурҕан томторо» пааматынньыкка ааттара суруллан тураллар. Хас Кыайыы бырааһынньыгар биһиги, оҕолоро, сиэннэрэ, хос сиэннэрэ баран сибэкки уонна чумэчи уматан уурабыт. Кинилэри саныырбытын, махтанарбытын биллэрэбит. Биһиги кинилэринэн киэн туттабыт уонна кинилэр ааттарын ааттатар курдук олоҕу олоруохтаахпыт диэн бигэ санаалаахпыт.

Оҕолоро уонна кинилэр дьиэ кэргэннэрэ.