Үс муннуктаах саллаат суруктара

Мин оҕо сылдьан, нэһилиэгим ыhыаҕар киирээри, мааны бэйэлээх таҥаспын таҥнаары, ампаар күлүүһүн тылын көрдөөн ылан ийэм таҥастаах сундуугун хасыhан бардым. Сундуук түгэҕигэр үс муннуктуу тутуллубут кумааҕы булан ааҕа сатаабытым да кыайан сатаан аахпатаҕым. Оскуолаҕа үөрэпиппитrэн олох атын билбэт буукубуларым буолан биэрдилэр. Төтrөрү ууран баран көрдөөбүт таҥаспын ылан тахсан бардым. Оччолорго уончалаах уолбун.

Кэлин билбитим ол химическэй харандааhынан былыргы сахалыы Новгородов алфавитынан суруллубут суруктар эбитrэр. Ийэм бииргэ төрөөбүт убайа Хабырылла сэрии саҕаланыаҕытrан аармыйаҕа ыҥырыллан барбытын, сотору сураҕа суох сүппүтүн туһунан дьиэбитиrэр туора дьон сырытrахтарына, биирдэ эмэтэ ахтыһан ылалларын истэн улааппытым. Өссө туҥуй оҕо санаабар «таайым сураҕа суох сүппүт, ол аата ханна эрэ тыыннаах баар, хайаан да разведчиктыы сылдьар буолуохтаах, дьоруой буолан кэлиэҕэ» диэн ыралана саныырбын өйдүүбүн.

Арыый улаатан баран үрдүкү кьлаастарга латинскай алфавиты быһыта-орута билсибиппит. Туох санаа киирбитэ эбитэ буолла, биирдэ дьиэбэр соҕотоҕун хаалан баран ампаар уонна ийэм сундуугун күлүүстэрин ылан тахсаммын эмиэ хаһыспытым. Ол үс муннуктуу тутуллубут суруктары аахпыта буолбутум да соччо туrу да өйдөөбөтөҕүм. Ол эрээри бу мээнэ суруктар буолбатахтарын сүрэхпинэн таайбытым быһыылааҕа. Бу төрөөбүт таайым Иванов Гаврил Дмитриевич — Чаҕаа Хабырыллата- 1941 сыллаахха атырдьах ый бутэhигэр сэриигэ ыҥырыллан баран сэриилэһэ сылдьан суруйбут суруктара эбит диэн дьэ өйдөөбүтүм.

Ийэм Иванова Варвара Дмитриевна, 1922 сыллааҕы төрүөх 4 кылаас үөрэхтээх этэ. Сааһын тухары колхуос пиэрмэтин солбуллубат хара үлэһитэ. Урукку өттүгэр колхуос уопсай дьиэлэринэн олорон кэлбит киһи. Колхуос үлэтиттэн уурайан эрэ баран, дэриэбинэҕэ киирэн, убайьн уонна эдьиийин кытта, орто дойдуттан араҕыахтарыrар диэри, сүөһү ииттэн, бэйэ бэйэлэригэр көмөлөсүһэн бииргэ олорбуттара. Ийэм убайа Василий Дмитриевич — Чэкэллэ (1899с.т . ), эдьиийэ Татьяна Дмитриевна (1917с.т.) сурук диэни төрдүттэн билбэт дьон этилэр .

Суругу билбэт аахпат дьоҥҥо, ыалга кумааҕы сүтэрэ ахсааннаах буолуо дуо. Таайым үс суруга даҕаны мэлийэн хаалыахтарьн төһө баҕарар сөптөөҕө. Ийэм cypyry син ыйдаҥардар киһи быһыытынан уонна убайын суруктарын ытыгылаан, өр сылларrа кичэллээхтик сундуугун тугэҕэр уурунан сырыттаҕа.

Дьонум, урукку олох сиэринэн, тугу саныылларын , туохтан хараасталларын ыһа-тоҕо этэ-саҥара, аҥардастыы санааргыы сылдьыбат этилэр. Ыарахан олох, кытаанах усулуобуйа саха киһитин уйулҕатыгар, майгытыгар-сигилитиrэр булrуччу бэйэтин бэлиэтин хаалларара. Хабырылла саллаат туһунан бэйэлэрин икки ардыларыrар биирдэ эмэтэ аһыллан кэпсэппитrэрин өйдөөбөппүн. Арай эдьиийим Татыйыына сыл баһыгар атаҕар саллаат убайын санаан кэллэҕинэ убайын туһунан кэпсии-кэпсии ытамньыйан ылар буолаахтыыра.

Кэлин ийэм сундуугун аһан, таайым суруктарын тутан, имэрийэн көрөр буолбутум. Ол үс суруктары кытта сундуук тугэҕиттэн мастан оҥоhулубут тирии таҥас быалаах ортотугар ИГ диэн буукубалардаах мастан кыһан оҥоһуллут төгүрүк быһыылаах мал баара. Дьоммуттан ол туох мал буоларын ыйыталаспыппар ийэм: «Убайым Хабырылла сэриигэ барыан иннинэ Орджоникидзе колхозка хонуу биригэдьииринэн үлэлээбитэ. Ол улэтигэр сылдьан туттубут «Иванов Гаврил Дмитриевич» аатын бастакы буукубаларын түһэрбит бэчээтэ» диэн киэн туттан кэпсээбитэ. Буойун таайым ол кэриэс өйдөбүлэ билигин да төрүт дойдутугар Ньурба Маарыгар, балтыбар Иванова Раиса Васильевнага хараллан сытар. Уол оҕо төрөөн, дойдутун туһугар олоҕун сиэртибэлээн, орто дойдуга кэлэ сылдьыбыт бэлиэтэ диэн сыччах кыракый мас бэчээт ордон сылдьара өйдүөххэ-саныахха хомолтолоох.

Таайым Хабырылла ол уоттаах сэрииттэн төннүбэтэҕин туhунан Ийэм Балбаара, эдьийим Татыйыына уонна таайдарым Чаҕаа Ыстапаана, Чөкөллө Баһылай бэркэ хомойон ахтан-санаан ааhаллар этэ. Ийэм этэринэн таайым Хабырылла «сураҕа суох суппут» курдук, сороҕор эбэлээх, эhэм «похоронка сурук» кэлбитин «сүтэрэн кэбиспиттэр» диэн курдук кэпсиирэ.

Биллэн турар, суруктары кэлин ситэрэн аахпытым. Бастакы суругун ис хоһооно хайдах Иркутскай уобаласка Мальта диэн сирrэ кылгас болдьохтоох кэмҥэ байыаннай үөрэххэ үөрэппиттэрин туһунан этэ. «Сотору алтынньы ый бүтүүтэ арҕаа фроҥҥа барар буоллубут, фашистары кыайан-хотон дойдубар эргиллиэҕим» диэн этэ. Иккис cypyrap «Москва куорат анныгар немецтэри кытта охсуһа сылдьан бааһыран, эмтэнэ сытабын, эмтэнэн таҕыстахпына фроҥҥа ыытыахтара, хайаан да хотуохпут» диэн этэ. Yhyc суругун ис хоhооно: «Эмиэ иккиһин бааhыран баран rоспитальтан суруйабын» диэн этэ.

«Калининскай фроҥҥа сэриилэһэ сылдьан бааhырдым. Бу rоспитальга эрэ киирдэххэ киһи солотуйар, онон суруйабын. Атын кэмҥэ наар уот ортотуrар сылдьаҕын. Сахалар элбэхпит. Өлүү-сүтүү элбэх» диэн этэ. Онон таайым Хабырылла иккитэ бааhырбытын, иккис бааhырыытын Калининскай фроҥҥа сэриилэһэ сылдьан ылбытын уонна «хайаан да хотуохпут» диэн суруйбутун мин төбөбөр тутан хаалбьпым.

Кыра таайым Иванов Гаврил Дмитриевич — Хабырылла туһунан аймахтарбытrан нэһилиэгим кырдьаҕастарыттан туоһулаһар буолбутум, ону-маны билэ-истэ сатыыр үгэстэммитим . Ол кэпсээннэртэн түмүк оҥордохпуна таайым түргэн-тарҕан туттуулаах, дьоҥҥо-сэргэҕэ сөбүлэтэр сайаҕас майгылаах, оччотооҕу наар хары күүһүнэн үлэҕэ-хамнаска бэрт кыайыгас үлэһит киһи мэтириэтэ ойууланан тахсар. «Сахаҕа орто уҥуохтаах, куппуr курдук толору эттээх-сииннээх, көстөр дьүһүнүнэн хайа да кыыска-дьахтарrа сирдэрбэт киһи этэ» дииллэрэ үөлээннээхтэрэ. Оччотооҕу кэм быһыытынан кыра ликбез үөрэхтээх, додо курдук суруйар, ааҕар, суоттуур эбит. Ону фронтан суруктара дьэҥкэтик туоһулууллар. Таайым 27 саастааҕар сэриилэһэр аармыйаҕа ыҥырыллыбыт.

Хомолтолооҕо: кэргэннэммэтэх, дьиэ-уот тэриммэтэх, ол быһыытынан кэннигэр олоҕун салrыыр, аатын ааттатар оҕону-урууну хаалларбатах. Оччотооҕу будулҕаннаах күннэргэ дьылларга ол-бу сыыһа-алҕас тахсара ханна барыай?! Биһиги аймахха Хабырылла сэриигэ сураҕа суох сүппүтэ диэн өйдөбүл хойуккааҥҥа диэри сылдьыбыта. Ийэм этэринэн, убайа Хабырылла өлбүтүн туһунан «хара суругу» туппуттарын дьоно — ийэлээх аҕата — сүтэрэн кэбиспиттэрин курдук кэпсиирэ. Хабырыллалаах ийэм аҕалара — Оҥойбох Уйбаан уола Чаҕаа Миитэрэй — Дмитрий Иванович; Ийэлэрэ Аҥыр Өндүрэй кыыһа Агааппыйа — Агафья Андреевна.

Ньурба оройуонун 2-с Хаҥалас нэһилиэгин олохтоохторо. Бу ыал 16-та оҕоломмуттарыттан 8 оҕону улаатыннараллар. Үс уол биэс кыыс оҕолоруттан Хабырылла бу ыаллар бэһис оҕолоро, үһүс уол. Мин ийэм Варвара — үс оҕо, бэһис кыыс. 1944 сыллаахха кыhын ийэлэрэ Агааппыйа, 1943 с. күһүн аҕалара Чаҕаа Миитэрэй 80 саастарыттан тахсан баран оҕолоро Хабырылла сэриигэ өлбүтүн истэн-билэн баран хомолтолоруттан, онтон устунан аччык аас-туор олохтон бу дойдуттан утуу субуу күн сириттэн аттаналлар.

Кырдьагас таайым Иванов Степан Дмитриевич кыыһа Мария Степановна 1978 сыллаахха Ньурба военкоматын архыыбыттан Иванов Г.Д. Калининскай боруоҥҥа сэриилэһэ сылдьан кыргыс толоонугар бааһыран баран 1943 сыл олунньу ый 23 күнүгэр өлбүтүн туһунан «хара суругун» куоппуйатын булан биэрбитэ. Ол онтон ыла биһиги Чаҕаа аймах Хабырыллабыт хаһан, хайдах, ханна өлбүтүн уонна көмүллүбүтүн билэр буолбуппут.

Читайте также:  Васильев Николай Иванович

Колхуостаах буойун кыргыспыт суолунан

Кыра таайым Иванов Гаврил Дмитриевич — Хабырылла — 1913 с.т., колхуос биригэдьииринэн үлэлии сьлдьан Аҕа дойду сэриитигэр бастакы хомуурга 30-ча киһини кытта ыҥырыллан баран үстэ бааһыран баран үсүһүгэр өлбүт.

Бу бастакы хомуурга ыҥырыллыбыт нэһилиэгин дьонунан биирдэстэрэ аймаҕа Кононов Гаврил Иевич улаханнык бааһыран аармыйаттан сыыйыллан кэлэн баран суруйбут ахтыытыгар суруйар. Ол барбыттартан биир икки эрэ киһи бааһыран, тыыннаах, орденнаах төннүбүттэрин туһунан ахтар. Иркутскайга суһал байыаннай үөрэҕи барааттарын кытта, Москуба аннынааҕы кыргыһыыга киллэрбиттэр. Ол кыргыһыыларга таайым иккитэ бааһыра-бааһыра эмтэнэн тахса тахса салгыы сэриилэһэ сылдьан бүтэһиктээхтик охтор. Кэлин интернет ситимиттэн таайым салгыы ол сэриилэспит суолун хайбытым.

Калининскай боруоннааҕы 41-с аармыйа 6-с стрелковай корпуһун 75-с (сибиирдээҕи) стрелковай биригээдэтин састаабыгар сэриилэспит. Москуба куорат анныттан саҕалаан Локня, Белый, Ржев, Вязьма, Белый куораттары босхолооһуннарга стрелок-красноармеец быһыытынан сылдьыбыт. Тиһэҕин Белый куорат иһин кыргыһыыга ыараханнык бааһырбытын чугастааҕы дивизия фронтовой санчааһыгар киллэрбиттэрэ, хаана тоҕо түспүт буолан, сонно тыына быстыбытын кэлин көстүбүт хара суруга туоһулуур.

Аҕа дойду сэриитин историятыгар уонна биһиги аармыйабытыгар бу Ржев-Вязьма плацдарма диэн ааттаммыт кыргыһыылара-алдьархайдаах сүтүктээх, икки өттүттэн өлөрү утуйарга холоон туран сэймэктэспит, ынырыктаах кыргыһыылар барбыт сирдэрэ буолар. Ржев-Вязьма плацдармата 200-чэкэ км. усталаах, 160 кв. км. иэннээх — Москуба, Тверь, Новгород, Псков, Смоленскай, Брянскай, Тула, Калуга уобаластарын сирдэрин-уоттарын хабан барбыт кыргыһыы.

Официальнай дааннайынан, 1941-1942 с.с. Саха Сиринэн сэриилэһэр аармыйаҕа 37642 киһи ыҥырыллыбыт. Бу ыҥырыллыбыттартан үксүлэрэ Москуба анныгар уонна салгыы Ржев-Вязьма плацдарматыrар 1,5 сылтан ордук кэмҥэ сэриилэспиттэр уонна ол уһун кырыктаах кыргыһыыларга ньимси охтубуттар, сураҕа суох сүппүттэр. Тыыннаах ордубуттара дойдуларыгар кэлиэкэ, инбэлиит буолан төннүбүттэр.

Манна даҕатан эттэххэ аҥардас биир ыалтан Чаҕаа Миитэрэйдээхтэн аҥардас алта киһи ыҥырыллан барбыт: күтүөттэри сиэни ааҕан туран. Хаалбыттартан сорохторо үлэ фронугар хабыллан ыҥырыллан Сунтаар Кэмпэндээйитигэр, Сангаар таас чоҕор үлэлээн кэлбиттэрэ. Мин ийэм Варвара Дмитриевна кэргэнэ Васильев Никифор Федотович — Куртуйах 1945 с. Япония сэриитигэр Хайлар куораты босхолоһо сылдьан өлбүтүн туhунан биллэрии копиятын Ньурба райвоенкоматыттан булбута. Оттон бэйэтэ трудовой фроҥҥа Санrаар таас чоҕор шахтаҕа ыҥырыллан баран үлэлээн сэрии бүппүтүн кэннэ кэлбитэ .

Улахан таайым Иванов Степан Дмитриевич — Чаҕаа Ыстапаан 1889 c.т. үлэ фронун кыттыылааҕа. Кырдьаҕас таайым Степан Дмитриевич — Чаҕаа Ыстапаана кыыһын Маайаны батыһыннарбытынан Сунтаар Кэмпэндээйитигэр туус хостооһунугар трудовой фроҥҥа ыҥырыллан үлэлээн кэлбитэ. Дойдутугар дьонугар-сэргэтигэр элбэх кэпсээннээҕинэн, байанайдаах булчутунан, колхоз таһаҕаһын эрэллээх таһаҕасчытынан биллэрэ эппиэттээх ыраах сырыыларrа кыанан сылдьар буолан — улаханнык убаастанар кырдьаҕас этэ. Кини 80-чатыгар сылдьан тигинэччи от оттуу, мас мастыы сылдьан өлбүтэ. Элбэх оҕолоох, сиэннэрдээх, хос сиэннэрдээх. Орто таайым Иванов Василий Дмитриевич — Чоколло Баһылай 1899 сылга төрөөбүт. Аҕалаах ийэтин көмүс уҥуохтарын утуу-субуу төрөөбүт үөскээбит буордарыrар харайталаан баран 44 сыл сайыныгар Аҕа дойду сэриитигэр ыҥырыллан быраатын иэстэһэр, дойдутун немецко-фашистскай халабырдьыттартан босхолоһор. Европа дойдуларын Югославияны, Румынияны, Венгрияны, Австрияны босхолоһон «За боевые заслуги», «За освобождение Германии» мэтээллэринэн нагараадаланан кыайан – хотон дойдутугар 1945 сыллаахха күһүн хойут хаар түһүүтэ кэлэр. Сэриигэ бу сылдьарын тухары станковой пулемет 2-с нүөмэрдээх пулеметчига, онон станковой пулеметын сүгэ-соһо сьшдьыбыт саллаат. Кини үлэ, тыыл сэрии бэтэрээнэ , колхоз-совхоз туруу үлэһитэ. Орто таайым сэрииттэн кэлиэҕиттэн балтыларын кытта биирrэ олорон Балбаара оҕолорун иитиһэн 92 сааһыгар сылдьан өлбүтэ, дойдутугар Ньурба Маарыгар төрөөбүт буоругар көмүллүбүтэ.

Кыра таайым — Иванов Гаврил Дмитриевич — Хабырылла — 1913 с.т. , сэриигэ барыар диэри колхуос биригэдьиирэ, Аҕа дойду сэриитигэр өлбүт.
Последнее место службы: 75 ОСБР
Военное звание: красноармеец
Причина выбытия: умер от ран
Дата выбытия: 23.02.1943 г.
1 место захоронения: Тверская область, Бельский р-н, урочище Соловьи.

(Официальный источник информации ЦАМО Информация из донесений о безвозвратных потерях; номер фонда источник -58-; номер описи источника информации 18001; номер дела источника информации 1390).

Таайбар иэспин төлөөн

Эдэр сылдьан үөрэххэ үлэҕэ үтүрүйтэрэн таайым дьылҕатын саныы сырыттарбын Хабырылла көмүллэ сытар сиригэр бара сылдьыбатаҕым. Кэлин сааһыран баран, интернет ситимиттэн 2014 сыллаахха булбут матырыйааллартан сылыктаатахха, таайым Иванов Гаврил Дмитриевич Москва анныттан саҕалаан Локня, Ржев, Вязьма, уонна Белый куораттары немец фашистарыттан босхолооһуҥҥа стрелок-красноармеец быhыытынан кыргыспыт. Бу кыа-хаан тохтуулаах 1,5 сылы быһа тохтобула суох түүннэри-күнүстэри барбыт сэриилэрrэ саха чулуу уола куттаhа суоҕун, сатабылын, хорсунун, мындырын көрдөрбүт буолуохтаах. Мин санаабар, саха киһитэ буолан аҕатын убайдарын батыһан, булт араас ньымаларыrар кыра эрдэҕиттэн үөрэммит, бэйэтэ булчут буола улааппыт, сааһын лаппа сиппит киһи — кини хайаан да снайпер быhыытынан сэриилэспит буолуохтаах. Төhөлөөх фашиhы сэрии толоонугар охторбутун ким билиэ баарай, аҥардастыы таайабын эрэ … Бүтэhик тыына быстыар диэри сэриилэhэ сьmдьан үhүc улахан бааhырыытын ылан суккуруур тыына эрэ баарын булан чугастааҕы дивизия госпиталигар киллэрбиттэрэ хаана тоҕо түспүт буолан 1943 сыл олунньу 23 күнүгэр тыына быстыбытын туһунан хара сурук көстүбүтэ туоһулуур. Иванов ГД үс боевой бааhырыыны ылан госпитальга сытан эмтэнэ-эмтэнэ тахсан салгыы сэриилэһэ сылдьан геройдуу охтор — дьэ бу буолар дьиҥнээх советскай киһи быhыыта, дьиҥнээх герой бэлиэтэ! Хомойуох иhин туох да наҕараадаҕа тиксибитэ биллибэт…Сааһыран истэҕим аайытын таайым көмүллүбүт сирин, уҥуоҕун көрүөх , төрөөбүт дойдутун буорун, уутун илдьиэх, аймах-билэ дьонун аатыттан кэриэс тылы этиэх санаам күүһүрэн испитэ. Ол баҕа санаабын толорон, дьэ Ржев куорат босхоломмута 75 сылыгар түбэһиннэрэн 2018 сылга саас кулун тутарга кэргэмминээн Лидия Гаврильевналыын таайым Иванов Гаврил Дмитриевич — Хабырылла сэриилэспит суолунан Москуба уобалаһын Одинцовскай оройуонуттан саҕалаан, Тверь уобалаһын Ржев куоратынан, Ржев куораттан чугас Саха сирин буойуннарыгар анаммыт Мемориальнай комплеска сүгүрүйэ тиийбиппит.

Читайте также:  Памятник-бюст Герою Советского Союза Чусовскому Н. Н., Нюрбинский улус (район), с. Антоновка, Октябрьский наслег

Таайбыт Хабырылла аата, өлбүт күнэ-ыйа атын саха буойуннарын кытта бииргэ кыраньыыт билиитэҕэ көмүс суругунан суруллан турарын көрөн, улаханнык долгуйан ытамньыйан ылбыппыт. Онтон чуумпу үөрүү долгунугар куустарбыппыт, бэйэбит санаабытын кытта өр хамсаабакка турбуппут.

Уһуннук ыскамыайкаҕа олорон сынньанан, өйбүтүн-санаабытын сааһыланан баран таайбытыгар хаттаан тиийэн кэлбиппит. Тиэтэлэ суох, бытааннык, испитигэр саҥаран, таспытыгар ботугураан сахалыы сиэри-туому толорон, таайбыт кыраньыыт уҥуоҕа турар сиригэр төрөөбүт алааһын буорун уонна эбэтин уутун куппуппут. Эрдэҕэс оҕо сааспыттан оҕонньор буолуохпар диэри таайым туһунан өйдөбүлү иҥэринэн илдьэ сылдьар киһи быһыытынан, кинини кытта бастакы уонна бүтэһиктээх кэпсэтиибин онно тураммын кэпсэппитим….

Бу Мемориальнай комплекска 669 саллаат аата-суола суруллан турар. «Саха сирин буойуннарыгар» дэнэрин үрдүнэн, ааттарынан араспаанньаларынан сирдэттэххэ, кырылас саха дьоно быһыылаахтар . Барыларын ааттарын-суолларын сиһилии ааҕан, имэрийэн ыла-ыла «уһун уугутун туох да уйrуурдубатын, сэрии буолбатын, хаан тохтубатын» диэн туран, таһыrар турар часовняҕа киирэн чүмэчи уота уматтыбыт, өлбүт саха буойуннарыгар мэлииппэ аагалларыгар, таҥараҕа үҥэллэригэр көрдөстүбүт. Бэйэм, олоҕу олорбут киһи, билигин таайбынан саҥалыы киэн туттуох санаам күүһүрэр. Күн бүгүнүгэр диэри ситэ чуолкайдана илик араас омук дьонун уҥуоҕа кэмэ суох урусхалламмыт, историяҕа киирбит улуу кырrыһыыларrа, ыараханнык бааһырбыттар үтүөрэн, иккистээн, үһүстээн кыргыһыы хонуутуrар киирии хайдахтаах тулууру уонна эр санааны киһиттэн эрэйэрэ буолуой!? Москуба анныrар, Ржев-Вязьма плацдармыrар сэриилэспит уонна охтубут саха буойун саллааттара дьиҥнээх дьоруойдар эбит. Олор истэриrэр мин төрөөбүт таайым — Иванов Гаврил Дмитриевич эмиэ баар. Үйэлэргэ Албан аат — кинилэргэ!

1941-1945 с.с. Aҕa дойду сэриитиrэр Москуба аннынааҕы, Ржев-Вязьма плацдарматын кыргыһыыларыгар охтубут Ньурба оройуонуттан ыҥырыллан барбыт буойуттар испииһэктэрэ:

  1. Антонов Никита Мисарович 1902 с.т.; рядовой; Куочай нэһилиэгэ, Ньурба РВК ыҥырбыт; 15.10.42с. сэриигэ бааһыран өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас Зубцовскай оройуонун Яйково дэриэбинэтигэр.
  1. Архипов Андриан Герасимович, 1920 с.т.; Күндээдэ нэһилиэrэ, 26.06.42с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 11.06.43с. сэрии хонуутуrар охтубут;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас Новоржевскай оройуонун Машатинскай ойууругар.

З. Архипов Николай Архипович, 1919 с.т.; рядовой; Улахан күөл Мэгэдьэк нэһилиэгэ.
26.06.42 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 28.02.43 с. сэриигэ өлбүт;
Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас территориятыгар.

  1. Григорьев Иван Степанович, 1921 с.т.; рядовой 659 сп; Күндээдэ;
    0l.09.4l c. Ньурба РВК ыҥырбыт; 25.12.42 с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас Селижаровскай оройуонун Боевка сэлиэнньэтэ.
  1. Григорьев Николай Павлович; рядовой 1172 сп, 348 ед, 3-с Бордоҥ;
    01.09.41с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 12.02.42с . сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас Ржевскай оройуонун Кокошкино дэр.
  1. Дмитриев Авксентий Дмитриевич, 1908 с.т.;
    01.09.4 l c. Ньурба РВК ыҥырбыт; 11.02.42с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас Ржевскай оройуонун Кокошкино дэр.
  1. Дмитриев Николай Степанович, 1919 с.т. рядовой; 1-кы Хаҥалас нэһилиэгэ;
    01.09.41с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 1942 с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: биллибэт.
  1. Духов Пахом Васильевич, 1917 с.т., ряд. 1287 сп. 110 ед; 1-кы Бордоҥ нэһилиэгэ;
    01.09.41 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 22.09.42с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас Старая дэриэбинэ.
  1. Егоров Михаил Кириллович, 1910 с.т., ряд. 1257 сп, 379 сд;
    01.09.41с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 30.07.42с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас Ржевскай оройуон Федоровка дэр.
  1. 10. Егоров Николай Емельянович, 1908 с.т.; Дьаархан дэриэбинэтэ;
    01.09.41 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 1942с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: биллибэт.
  1. Ермаков Сергей Прокопьевич, рядовой; Ньурба оройуона;
    01.09.41 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 02.04.42 с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас.
  1. Иванов Гаврил Дмитриевич, 1913 с.т.; ряд; 2-с Хаҥалас нэһилиэгэ;
    01.09.41 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 23.03.4З с. сэриигэ бааһыран өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас Бельскай оройуон, Соловьи.
  1. Иванов Дмитрий Васильевич, 1922 с.т.; рядовой, Ньурба;
    26.06.42 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 20.02.43 с. сэрииrэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас Терюхино дэриэбинэ.
  1. Кириллин Данил Кириллович, рядовой; Ньурба Андайбыт дэриэбинэтэ;
    Ньурба РВК ыҥырбыт; 20.02.43 с. өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас Торжок куората, Иван Богослов
    Кылабыыһата, братскай могила.
  1. Матвеев Василий Матвеевич, рядовой 1101, Ньурба;
    Ньурба РВК ыҥырбыт; 10.12.42с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас Москва хайата, Зубцов куорат.
  1. Матвеев Егор Андреевич, 1911 с.т.; рядовой; 2-с Хаҥалас нэһилиэгэ;
    01.09.41 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 05.1942 с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбут сирэ: биллибэт.
  1. Николаев Егор Аркадьевич, Ньурба оройуона,
    01.09.41 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 01.05.1942 с. өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: биллибэт.
  1. Николаев Егор Николаевич, Ньурба, Ньурба оройуона; рядовой;
    0l.09.4l c. Ньурба РВК ыҥырбыт; 09.02.1943 с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас, Фировскай оройуон, Покровское дэриэбинэ.
  1. Нюрбинский Николай Павлович, Ньурба оройуона, рядовой;
    01.09.41 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 12.09.1942 с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: биллибэт.
  1. 20. Павлов Никита Иннокентьевич, 1914 с.т. Ньурба, рядовой;
    01.09.41 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 10.02.1942 с . сэриигэ өлбүт.
    Көмүллүбүт сирэ: биллибэт.
  1. Сидоров Матвей Андреевич, Ньурба оройуона, рядовой;
    01.09.41 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 26.11.1942 с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Тверской уобалас, Шкитово дэриэбинэ.
  1. Степанов Афанасий Васильевич,1900 с.т., Ньурба; рядовой, 2 мотостр.полк;
    26.06.42 с. Ньурба РВК ыҥырбыт; 24.09.42 с. сэриигэ өлбүт;
    Көмүллүбүт сирэ: Ржев к. анныгар көмүллүбүт.

Бу бааллар дьиҥнээх геройдар — кэлэр көлүөнэлэр дьоллоох олохтоноллорун иннигэр олохторун толук биэрбит Буойуттар!

Кинилэр ааттарын уйэтитэр үлэни оҥоруохха дии санаан Ньурбам дьонугар-сэргэтигэр ЫҤЫРЫЫ оҥоробун:

Кэнэҕэски көлүөнэлэр умнубаттарын наадатыгар үйэлээх ӨЙДӨБҮННЬҮКТЭРИ Ытык сирдэргэ — пааркаларга, сквердарга оҥорон туруортуоҕуҥ!

Испииһэги оҥорорбор туттубут матырыйаалларым:

  1. Аҕа дойду 1941 — 1945 сыллардаах сэриитин фроннарыгар өлбүт Саха сирин буойуннарын ааттара киирбит Кыайыы 50 сылын үбүлүөйүгэр анаммыт республикатааҕы «Өйдөбүнньүк» кинигэ, 1- 3 тт., 1993 с.
  2. Сахалар Ржев анныгар. Аҕа дойду сэриитин кыттыылааҕа Павлов Иван Михайлович суруйбут кинигэтэ.

Владимир Иванов — Сиэн Чаҕаа, тутааччы, үлэ бэтэрээнэ т. +89142739402.
Дьокуускай к., 2020 сыл. муус устар ый.